20 jaar De Bakkerij

In januari was het 20 jaar geleden dat Diaconaal Centrum De Bakkerij geopend werd na de eerste verbouwing. Waar hield de Hervormde Diaconie zich 20 jaar geleden mee bezig? Waarom werd er een diaconaal centrum opgericht? Ik sprak daarover met de man die aan de wieg stond van De Bakkerij, Anton Dronkers, diaconaal predikant in Leiden van 1981 tot 2002.

Broodje

De officiële opening van De Bakkerij vond plaats op 17 januari 1986. Vergeelde krantenknipsels uit die tijd vertellen dat het gebouw eigenlijk al in september 1985 in gebruik genomen werd. Het eeuwenoude pand was daarvóór lang niet meer in gebruik geweest voor de diaconale armenzorg. In de Armenbakkerij werd al jaren geen brood meer gebakken, terwijl de graanpakhuizen opslagplaats waren voor boeken. Ter gelegenheid van de opening werd -elders- weer brood gebakken volgens een eeuwenoud recept, afkomstig van de Leidse Meelfabriek.

De toenmalige voorzitter van de Hervormde Diaconie, F. H. van der Velde, haalde een broodje uit de Bakkerij-oven en verrichtte daarmee de opening van het pand. Geheel in de lijn der traditie kregen alle genodigden een broodje mee tegen inlevering van een broodpenning, in dit geval een hoekje van de uitnodiging met een broodpenning erop.

Vastgelopen

Toen ds. Dronkers in 1981 naar Leiden kwam, als diaconaal predikant van de Hervormde Diaconie, begon hij in een klein kantoortje op de eerste verdieping op Hooglandse Kerkgracht 62. Beneden was het kerkelijk bureau. Hij trof een wat vastgelopen situatie aan in de stad: de diaconie had er in het verleden wel een functie gehad, met een roemrijke geschiedenis waarvan gebouwen en instellingen getuigden. In de tachtiger jaren van de vorige eeuw was echter niet duidelijk hoe het verder moest. Anton Dronkers kreeg van de diaconie een open mandaat om in de stad rond te kijken en te zien wat er op zijn weg kwam. Hij begon met rondkijken en praten. Daarbij stuitte hij op het Wegloophuis, een oud belastingkantoor aan de Langebrug, waar studenten weggelopen jongeren opvingen, onder erbarmelijke omstandigheden. In de diakenvergadering in de Vredeskerk, waar toen tientallen diakenen de zaal vulden, vertelde hij over zijn plan om te helpen. De diakenen meenden echter dat hulp geven aan deze kinderen zou ingaan tegen het gebod van ‘eert uw vader en uw moeder’. De zaak leek vast te zitten tot iemand zei: ‘als wij niet helpen, wie doet het dan wel?’ Zo kreeg het Wegloophuis brood en kolen van de diaconie. Maar die (Hervormde) diaconie probeerde ook structureel iets te veranderen en vroeg de Gemeente Leiden om financiële steun voor het huis.

Er op uit

Rondgaand door de stad zag hij ook de problematiek van de psychiatrische patiënten die, wanneer ze uit de inrichting ontslagen waren, geen opvang hadden. Zo kwam het Inloophuis Psychiatrie aan het Rapenburg van de grond. De diaconie werkte daarbij samen met andere instanties, bondgenoten. De initiatieven die er al waren werden gesteund, met geld, met huisvesting, maar ook met begeleiding of inbreng van specialistische vrijwilligers. De Werkgroep Amnesty International uit Oegstgeest klopte bij hem aan omdat zij geen onderdak had voor vluchtelingen. Dat resulteerde in de aankoop van een pand aan de Rijnsburgerweg door de diaconie. Het werk breidde zich uit, er kwamen meer vluchtelingen en meer vrijwilligers. Naast hulp verlenen werd er ook verder gekeken. Vrijwilligers en vluchtelingen maakten uitstapjes. Onderweg werd dan een diaconie bezocht, waar ook werd gegeten. Om het vluchtelingenvraagstuk meer bekendheid te geven ging Anton Dronkers voor in kerkdiensten, wanneer men bijvoorbeeld ergens een weekend verbleef. Ten slotte werd Stichting Vluchtelingenwerk Leiden in 1985 een professionele organisatie. Anton Dronkers werd voorzitter.

Huiszittenhuis

Al zijn werk deed hij nog steeds vanuit dat kleine kamertje aan de Hooglandse Kerkgracht. Eigenlijk zou hij meer werkruimte moeten hebben… Het pand aan de Oude Rijn, het Huiszittenhuis, van waaruit in vroeger eeuwen de thuiszittende armen bedeeld werden, kwam in beeld.

Het was echter vervallen, het dak lekte, de ramen waren kapot en de wind had er vrij spel. In de diakenvergadering van 6 juni 1983 werd positief gereageerd op het voorstel van ds. Dronkers om aan het Huiszittenhuis een nieuwe, diaconale bestemming te geven. Het voorstel werd verder uitgewerkt door de Planwinkel Delft, een collectief van architecten en bouwkundigen. In de diakenvergadering van 10 oktober 1983 gaf Anton Dronkers een nadere toelichting bij zijn voorstel: ‘Uitgangspunt voor de nieuwe bestemming van De Bakkerij is een pluriform gebruik van het pand waarbij naast enkele vaste gebruikers -die door huurbijdragen de basis kunnen leggen voor de exploitatie- ook nieuwe initiatieven een kans kunnen krijgen. De vaste gebruikers zullen zijn: de Vrijwilligers Centrale en de Stichting Vluchtelingenwerk Leiden – Oegstgeest.’

Zijn idee achter het plan was ‘om het pand een zodanige bestemming te geven dat er sprake is van een uitstralende werking. Dus niet het zoveelste pand in Leiden waar achter gesloten deuren voortreffelijke activiteiten gebeuren, maar een open huis waar veel mensen in- en uitgaan. Naast de bestemming voor beide genoemde groepen is er ook een aparte functie gedacht voor een grote ontmoetingsruimte, die voor verschillende doeleinden geschikt zou moeten zijn: groepswerk, grote vergaderingen, bescheiden exposities, documentatie. Van deze ruimte zouden zowel de Diaconie als ook andere groepen incidenteel gebruik kunnen maken. De Bakkerij zou daarmee (weer) een plaats in de stad kunnen worden waar de problemen van de samenleving op een geconcentreerde wijze zichtbaar en bereikbaar worden’. En verder: ‘De Bakkerij zou een plaats moeten (kunnen) worden waar mensen in allerlei situaties elkaar kunnen treffen: baanlozen, vrijwilligers, hulpverleners, hulpzoekenden, vluchtelingen, kerkmensen, kerkschuwen, jongeren, vreemdelingen, e.a.’

De verbouwing

De verbouwing, die begroot werd op 180.000 gulden, werd uit eigen middelen gefinancierd. Ze bestond uit restauratie van het casco en uit de inrichting daarvan. Het dak werd geïsoleerd, het metselwerk hersteld, van binnen werd alles gestukadoord en er werden nieuwe trappen aangebracht. Daarna werden er binnenwanden en keukens geplaatst. Ook werden alle leidingen (gas, water, electriciteit) en de riolering vernieuwd. De architecten meldden dat er veel overleg geweest is over de geluidsisolatie, de centrale verwarming, de mechanische ventilatie, de kleuren en het meubilair. De steeds terugkerende vraag was: hoe combineer je oud met modern?

Rondom het verbouwde stuk bleef de situatie zoals ze was. In een deel van het pand woonde toen een echtpaar, o.a. in wat nu het secretariaat is van de Diaconieën. Hoewel door de architect aan het Hervormd Maatschappelijk Werk een andere plek was toegedacht, bleef het kantoor waar het zat, op de eerste verdieping aan de binnenplaats. Later verhuisde het naar de begane grond in de Graanpakhuizen, d.w.z. achter de huidige expositiewand. De Graanpakhuizen waren opslagruimte voor uitgeverij Brill. Het was er koud en donker en met ladders waren de verdiepingen te bereiken. Door de poort, met een dubbele deur en een pomp kwam je bij de binnenplaats, nu het Atrium. Een van de winkels in het complex, aan de Haarlemmerstraat, was eerst een meubelzaak. Later vestigde zich daar de firma Oudshoorn met een lampenwinkel, die als ‘Licht en Interieur’ naar de Breestraat verhuisde. Een andere firma Oudshoorn verkoopt in de winkel aan de Haarlemmerstraat nog steeds serviezen. De Free Recordshop had twintig jaar geleden verkoopruimte beneden en op de eerste verdieping, onder de dikke balken van de Graanpakhuizen. Het woonhuis daarnaast werd verhuurd.

De Bakkerij

Meer werkruimte bood nieuwe kansen. De diaconie kon nu haar visie in praktijk brengen en samen met andere organisaties een plek voor hulp- en dienstverlening creëren in de stad. Zo begon -nog in het klein- een diaconaal cen-trum. Het zal duidelijk zijn dat de naam De Bakkerij herinnert aan de vroegere diaconale armenbakkerij. Twintig jaar geleden waren de bewoners van De Bakkerij: de diaconaal predikant (ook nu nog in dezelfde kamer), de Vrijwilligers Centrale (in de Ovenruimte), het Vluchtelingenwerk en het maatschappelijk werk (op de eerste verdieping). Diaconaal werker Jacqueline Schoonwater was als secretaris van de Hervormde Jeugdraad aanwezig bij de opening van De Bakkerij. Een jaar later (februari 1987) begon zij haar diaconale loopbaan als vrijwilliger. Zij verving onder meer de huishoudelijk medewerkster bij ziekte en schonk dan koffie.

In 1988 kwam zij in dienst van de Hervormde Diaconie. Enige tijd later namen het Oriëntatiejaar en Ouders op Herhaling hun intrek in De Bakkerij, op de tweede verdieping aan de Oude Rijnzijde. Anton Dronkers vertelt dat het er toen wel anders aan toeging in De Bakkerij. Het aanspreken van hem als ‘dominee’ was aanvankelijk tamelijk gebruikelijk. Dat ging echter snel voorbij naarmate de samenwerking groeide. Het gezamenlijk werken aan het welzijn van de stad maakte dat ook de persoonlijke contacten steeds hechter werden. De Gemeente Leiden moest ook aan de nieuwe situatie wennen: een initiatief als De Bakkerij, waarin kerkelijke en niet-kerkelijke groepen zich gezamenlijk inzetten voor de Leidse samenleving was opvallend. Ook daarin is snel verandering gekomen omdat duidelijk werd dat het de diaconie niet ging om kerkelijke propaganda, maar om de inzet voor mensen met problemen, waar onvoldoende aandacht voor bestond. Deze wijze van werken maakte dat de diaconie, vanaf 1986 onder voorzitterschap van Peterhans van den Broek, -samen met anderen binnen De Bakkerij- in toenemende mate herkend werd als een kritische bondgenoot van de gemeente.

Tot slot: in 1988 werd er weer verbouwd: de Graanpakhuizen. In 1994 werd De Bakkerij voor de tweede maal verbouwd en de derde verbouwing vond plaats in 2001. We komen er te zijner tijd op terug!

• De Bakkerij
• Diaconieën
• Organisaties
• Geschiedenis
• Jongeren
• Roemenië
• Leidse Hoed
• Agenda
• Nieuws
• Vacatures
• Giften
• Contact
• Links